گزارش بررسی غار "کونه شم شم"

خصوصیات اقلیمی و زمین شناسی منطقه
شهرستان مریوان از شمال به شهرستان سقز،از شرق و جنوب شرق به شهرستان سنندج، از جنوب به بخش نوسود از شهرستان پاوه و از غرب و شمال غرب به خاک عراق محدود است. شهر مریوان در 125 کیلومتری شمال غرب سنندج قرار دارد .شهرستان مریوان با جمعیتی حدود 210787 نفر و با مساحت 5/3229 کیلومتر مربع، و میزان بارش در این شهرستان بیش از 750 میلیمتر در سال که بیشتر به شکل برف می باشد. این غار در دل صخره های کوههای تراق تپه در شمال شرقی شهر مریوان واقع شده است . کوههای منطقه سرشیو که غار "کونا شم شم" رادر خود جای داده است جزو کوههای زاگرس است و همانند دیگر نقاط این رشته کوه دارای جهت شمال غربی – جنوب شرقی است غار "کونا شم شم" را مراتع فرا گرفته و زمین های قابل کشت کم و محدود به قسمت های پایین کوه می گردد . دو کوه خالو کامی و محمود قلی در نزدیکی غار واقع شده است .درجنوب جاده سقز - مریوان ولکانیکهای آندزیتی رخنمون دارند که به ژوارسیک پایین نسبت داده شده اند. تمامی نهشته ها و رخنمون های کرتاسه درناحیه حالتی شبیه به فلیش ازخود نشان می دهد . با توجه به رخنمونهای پراکنده و گسترده ای که در ناحیه مورد بحث و جود دارد سهم نهشته های کرتاسه بسیار بالا بوده و ضخامت زیادی از انواع رسوبات و سنگهای آذرین را شامل میشود. و امتداد آن به سمت ناحیه جنوب و جنوب غربی ، قدیمی ترین سنگهای این ناحیه را سریهای تریاس تشکیل می دهند که در دره سیروان درناحیه اورامانات ودرجنوب شرقی کامیاران درکوه گل زرد رخنمون داشته و مجموعه ای از آهکهای خاکستری دانه ریز ، دولومیت و ماد ستون دولومیتی را تشکیل می دهند که با ضخام کمی در زیر مجموعه نهشته های ژوارسیک و کرتاسه قرارگرفته اند. در روی رسوبات تریاس با دگرشیبی مجموع های رسوبی و عمدتا" کربناته قرارگرفته اند که از نظر سنی به ژوارسیک تا کرتاسه نسبت داده شده اند این ردیف رسوبی شامل مجموعه ای از رسوبات زیست آواری شیمیایی هستند که قدیمترین نهشته های آن آهکهای شدیدا" چین خودره هستند که ارتفاعات بلند و دره های عمیقی را تشکیل می دهند این آهکها عمدتا" دانه ریز بوده و شامل پلاژیک و نریتیک میباشند و گاه با بافت االیتی خود مشخص شده و منشاء زیست آواری دارند. درشمال غربی کامیاران ، مجموعه ای از سنگهای آذرین بازیک تا اولترا بازیک شدیدا" هوازده شده ای وجود دارد که پایین ترین ردیف سری ائوسن مرکب از گدازه های اسپیلتی است که عمدتا" ساخت بالشی داشته و درکنار راندگی اصلی زاگرس رخنمون دارند روی آنها را مجموعه ای از سنگهای گابروود یا بازدر بر می گیرد. در روی گدازه های اسپیلتی و توفها به طور هم شیب مجموعه ای از آهکهای نریتیک و پلاژیک و همینطور آهکهای مارنی قرار می گیرند که رخساره ای فلیشی را نشان می دهند .مجموعه رسوبات الیگوسن و میوسن با دگرشیبی به روی آهکهای کرتاسه و یا سری ائوسن قرارگرفته اند . ردیف رسوبی میوسن با رخساره بسیار سست خود کاملا" مشخص است ودرتمام موارد به صورت دره های پهن خود را نشان می دهند . جوانترین رسوبات ناحیه را میتوان گنگلومرای جور نشده وآبرفتهای پلیستوسن دانست .


لرزه خیزی
از نظر کلی توزیع زمین لرزه ها دراستان کردستان کمتر از نواحی مجاور در آذربایجان غربی و شمال کرمانشاه است . زمین لرزه های کردستان را به دو زمین ساخت عمومی می توانیم نسبت دهیم .


1 ) لرزه های مرتبط با خط راندگی زاگرس : براساس اطلاعات موجود خط راندگی زاگرس محلی است که صفحه عربستان و خرده کردستان و کرمانشاه به جزء یک مجموعه گسله مهم که فعالیتهای مهم لرزه ای درمناطقی است که گسل خوردگی سطحی چندانی درآنها مشهود نیست .

2) زمین ساختهای غیراختصاصی واقع در زون ساختمان سنندج – سیرجان : زمین لرزه های ازنوع متوسط تا کمی قوی را که درشرق خط راندگی زاگرس به وقوع می پیوندند میتوان مرتبط با این زمین ساختها دانست . در غرب گسل اصلی سنندج – سیرجان تعدادی قلل آتشفشانی وجود دارند که عموما" درفاصله قروه تا بیجار متحرک هستند که وجود آنها از نشانه های فعال بودن حرکات زیرزمینی درمنطقه میباشند . گسلهای صحنه و پیرانشهر ؛ علاوه براین گسلها ؛ گسلهای دیگری نیز درشرق قروه ، اطراف سنندج و غرب مریوان وجود دارند . نواحی وسیع مرکزی وشمالی استا که تقریبا" درغرب خرده قاره ایران مرکزی واقع شده اند ازلحاظ وقوع زلزله تقریبا" غیرفعال میباشند . نواحی جنوبی و جنوب غرب که تقریبا" منطبق با زون راندگی و چین خورده زاگرس بوده واز لحاظ وقوع زلزله فعال است و عموم این لرزه ها ناشی از حرکات گسلهای جوان است که خود ناشی ازحرکات صفحه عربستان نسبت به ایران مرکزی میباشد .

 

شکل 1: نقشه زمین شناسی مریوان – بانه.


مورفولوژی
غار "کونا شم شم" از یک ستون فقرات اصلی به طول 178متر و با وسعت 455متر و عمق صفر می باشد ،دهلیز های مختلفی از ستون فقرات غار انشعاب پیدا کرده است. غار در ارتفاعات کوه و در دل صخره های مشرف به دره قرار دارد، همچنین دارای سه دهانه می باشد دهانه ای که ورودی اصلی بوده و دسترسی را به آن سهل می کند ارتفاع دهانه 2 متر و قطر 1متر و30 سانتیمتر ، دهانه دیگری که رُخ بر دیواره سمت راست ورودی اصلی دارد و ارتفاع آن تا زمین هموار حدود 8 متر می باشد، ارتفاع این دهانه 2متر و 50 سانتیمتر بوده اما دهانه ای دیگر در سمت چپ ورودی اصلی قرار دارد که بر اثر ریزش مصدود شده است. دمای داخل غار نسبت به فصول مختلف سال یکسان بوده و دمای نسبتا سرد را دارد . ورودی اصلی به دلیل وجود سه دهانه، جریان هوا به صورت شدید در آن جریان دارد . در نقاط مختلف غار بقایای اسکلت حیوانانی وجود دارد . و در بررسی سطحی در ورودی اصلی تکه هایی از سفال کشف گردید. در بسیاری از نقاط گِل رُس ، در ورودی غار ریگ های گوشه دار، لاشه سنگ نیز در نقاطی دیگر دیده می شود، در تالار اصلی هم کود خفاش به صورت انبوه قابل روئیت می باشد. در نقطه انتهایی راهروی اصلی غار رسوبات بد بوی وجود دارد. در غار رسوبات از نوع گِل و تجزیه آهک در کف زمین و دیوارها وجود دارد، دربعضی نقاط غار رسوبات گچ بر روی دیوار و سقف مشاهده می شود. خفاش ها موجودات ساکن در غار "کونا شم شم" هستند، که به صورت انبوه در سقف تالار مرکزی غار کولونی بزرگی را تشکیل داده اند. دهلیزهای متعددی از ستون فقرات جدا شده است که تعدادی از آنها بن بست و تعدادی بعد از طی مصافتی به ستون فقرات اصلی راه پیدا می کند. بعد از نقشه برداری از غار "کونا شم شم" و پردازش داده ها، در نمودار آزیموت غار بیشترین امتداد را به سمت 135 درجه شمالی و در نمودار شیب 280متر به 10 درجه مثبت و 96متر به سمت 20 درجه مثبت گرایش دارد.
 

شکل2: تصویر دهانه اصلی غار "کونا شم شم".

 


شکل 3: تصویری از منطقه غار "کونا شم شم" و موقعیت دهانه در صخره ها.

 


شکل 4: نقشه پلان داخلی غار "کونا شم شم" برداشت با دوربین، پردازش دستی و پردازش دیجیتال.

 


شکل 5: نمودار آزیموت غار "کونا شم شم".

 


شکل 6: نمودار شیب غار "کونا شم شم".

 


شکل 7: عکس هوایی از منطقه نقطه B دریاچه زریبار و نقطه A محدوده غار "کونا شم شم" را نشان می دهد.

 


شکل 8: تصویر هوایی از محدوده غار "کونا شم شم".

 


شکل 9: تصویری از دهانه اصلی غار "کونا شم شم".

 


شکل10: تصویری از نمای داخلی غار "کونا شم شم".


یافته های فرهنگی
از داخل غار تعدادی سفال متعلق به دوره دالمایی (مس و سنگ) بدست آمد که نشاندهنده استفاده از غارها توسط مردمان این دوره است. خود همین امر بر زندگی رمه گردانی و کوچ نشینی یا نیمه کوچ نشینی مردمان این دوره دارد . همزمان با این دوره بیشتر مناطق استان کردستان از جمله غارهای آن مورد استفاده قرار گرفته است و این غار نیز با توجه به مراتع اطراف آن و نیز ارتفاع آن مورد استفاده بوده است. در دوره های بعد مانند دوره تاریخی نیز این غار توسط کوچ نشینان یا رمه گردانانی که از روستاها به ارتفاعات می رفتنند مورد استفاده بوده است.

 


شکل 11: نمونه هایی از یافته های فرهنگی غار "کونا شم شم".

 


شکل 12: طراحی سفال های غار "کونا شم شم" ترسیم شده توسط دکتر امیر ساعد موچشی


منابع و مأخذ
گیتاشناسی ایران،(چاپ سوم 1384)، جلد اول کوهها و کوهنامه ایران ، نوشته: مهندس عباس جعفری، موسسه جغرافیایی و کارتوگرافی و گیتاشناسی.
فرهنگ کُردی - فارسی،(چاپ سوم1381)، هه نبانه بورینه، مولف: عبدالرحمن شرفکندی(هژار)، سروش.
نقشه زمین شناسی مریوان - بانه، مقیاس: 1:250000 ، سازمان زمین شناسی کشور.

سپاس نامه
از آقایان فریدون میرانی ، آرش پرهون ، سیروان احمدی برای فعالیت غارنوردی جهت برداشت داده ها در غار "کونا شم شم" و از آقای محمد مهدی پناه برای ارائه عکس ها قدردانی می شود ، و همچنین از آقایان علی آذرشب و دکتر امیر ساعد موچشی برای گزارش باستان شناسی و از خانم سارا گردیده برای گزارش زمین شناسی استان کردستان کمال تشکر را دارم و در پایان از گروه کوهنوردی و غارشناسی آرش سنندج ، انجمن غارنوردان و غارشناسان ایران و کارگروه غارنوردی هیئت کوهنوردی استان کردستان کمال تشکر و سپاس را دارم.

 

( گزارش بررسی غار "کونا شم شم")
1388-2009

 

دانلود نسخه پی دی اف گزارش
 

/ 6 نظر / 15 بازدید
پیام رضابخش

با تشکر فراوان از ارش یاسمن پور جهت ارائه این گزارش زیبا و مفید از غارهای استان کردستان

زانیار

سلام بر پیام گل گزارش خیلی جامع و زیبایی بود مخصوصا نقشه غار دست مریزاد همه کسانی که برای تهیه این گزارش زحمت کشیده اند

لیلا صالحی

درود بر غارنورد جوان: بسیار جالب و جاذب بود موفق باشید

زانیار

راستی کاک پیام یادم رفت بگم کونا نادرست است و بهتر است آنرا در مقالات به صورت " کونه " به کار ببریم مطلب را با اجازه ت در وبلاگم گذاشتم

آرش یاسمن پور

سلام پیام جان مرسی از اطلاع رسانی بسیار خوب و دلسوزانه . در مورد نظر آقای زانیار: کونا در زبان کردی یعنی سوراخ و در دستور نوشتاری همین زبان به صورت کونا نوشته می شود مردم محلی اطراف غار نیز با همین لفظ نام غار را ذکر می کنن در بعضی از دستورهای نوشتاری نیز کونه نوشته می شود که هر دو درست می باشد. اما در فرهنگ هژار کونا برای سوراخ ذکر شده است . و تحقیق ماموستا هژار بنظر اینجانب صحیح تر می باشد. برای اطمینان از نحوه نوشتار کونا به فرهنگ لغت و دستور زبان کردی هژار رجوع شود( فرهنگ لغت در فهرست منابع مقاله کونا شم شم آمده است) در مورد کلمات کُردی اگر به دقت خوانده و نوشته نشود می توان صدمات جبران ناپذیری به آن فرهنگ زد. پس درست ترین نوشتار برای حفظ نام این غار " کونا شم شم " می باشد . باسپاس از توجه آقای زانیار و دوست عزیزم پیام

آرش یاسمن پور

سلام پیام جان مرسی از اطلاع رسانی بسیار خوب و دلسوزانه . در مورد نظر آقای زانیار: کونا در زبان کردی یعنی سوراخ و در دستور نوشتاری همین زبان به صورت کونا نوشته می شود مردم محلی اطراف غار نیز با همین لفظ نام غار را ذکر می کنن در بعضی از دستورهای نوشتاری نیز کونه نوشته می شود که هر دو درست می باشد. اما در فرهنگ هژار کونا برای سوراخ ذکر شده است . و تحقیق ماموستا هژار بنظر اینجانب صحیح تر می باشد. برای اطمینان از نحوه نوشتار کونا به فرهنگ لغت و دستور زبان کردی هژار رجوع شود( فرهنگ لغت در فهرست منابع مقاله کونا شم شم آمده است) در مورد کلمات کُردی اگر به دقت خوانده و نوشته نشود می توان صدمات جبران ناپذیری به آن فرهنگ زد. پس درست ترین نوشتار برای حفظ نام این غار " کونا شم شم " می باشد . باسپاس از توجه آقای زانیار و دوست عزیزم پیام