غارنوردی استان کردستان

غارها میراث گران بهاء هستند که از گذشتگان به ارث رسیده اند و بدون تخریب باید تقدیم ایندگان کنیم

غارشناسی - بخش 2
نویسنده : armin - ساعت ۱:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/۳/۱٧
 

غارهای مصنوعی

این نوع غارها به غارهای دست کن معروفند که تعداد آنها در ایران بسیار است و معمولا برای اهداف خاصی حفر شده اند که عبارتند از:

الف- برای اسکان و زندگی حفر شده اند مانند مجموعه غارهای دست کن در میمند شهر بابک که شهر کوچکی در نزدیکی شهر بابک قرار دارد. در حال حاضر بیش از 5 هزار نفر در این شهر باستانی که از دوره ساسانیان بنا شده زندگی می کنند. محل های سکونتی که در این منطقه در لایه های رسوبی فشرده دوره سوم زمین شناسی ( کرتاسه ) حفر شده اند شامل اتاقها، انبارها، آغل، آشپزخانه و... است.

ب - برای دفاع حفر شده اند که این غارها در مناطق مختلف کوهستانی یا زیرزمینی جهت دفاع حفر شده اند.

ج - غارهایی که جهت برگزاری آئین های مذهبی حفر شده اند و این غارها معمولا در دل کوه ها قرار دارند.

د - غارهایی که خود به خود با استخراج یک معدن و برداشت محصولات معدنی به وجود می آیند.


کارست Karst

بخش های فوقانی قاره ها اساسا توسط رسوبات دریایی قدیمی شکل گرفته اند و به صخره تبدیل شده و بر روی سطح دریا بالا آمده اند.

سپس فرسایش در این صخره ها خوردگی ایجاد کرده، رشته کوه ها را کنده است در حالی که رودخانه ها و یخچالها دره ها را ایجاد کرده و مجراهایی را در حفرات به وجود آورده اند.

آب باران به دلیل وجود درزه های صخره به مجراهای زیرزمینی نفوذ می کنند و هنگامی که این مجراها کاملا پیشرفت می کنند، به سرعت به شکل خشکی در سطح زمین نمودار می شوند.

جویبارها و رودخانه ها به زیرزمینی جریان می یابند و هنگامی که این عمل به حالت پیشرفته خود رسید، این منطقه کارست خوانده می شود.

این واژه آلمانی توصیف چشم اندازه صخره ای خشک در شمال غرب یوگسلاوی است.

غارشناسی

برای نخستین بار اصطلاح غارشناسی یا جغرافیای زیرزمینی یا علم غارها به وسیله ادوارد آلفرد مارتل دانشمند فرانسوی برای مطالعه غارها به کار برده شد.

غارشناسی یکی از رشته های زمین شناسی است که امروزه به واسطه موفقیت های چشم گیری که در زمینه کشف آبهای زیرزمینی و کشفیات دیگر به دست آورده، نظر زمین شناسان، کانی شناسان، آب شناسان، باستان شناسان و زیست شناسان را به نحو شایان توجهی به خود جلب کرده است.

غار نوردان و غارشناسان در نیمه دوم سده اخیر، کشفیات بسیاری انجام داده اند.

در این کشفیات، جهانگردان، کوه نوردان و دانشمندان علوم مختلف به ویژه زمین شناسان هر یک سهم به سزایی دارند.

کشفیات غارشناسی به سازوبرگ ویژه ایمنی نیازمند است که برای افرادی که بدون توجه به این امر، به غارنوردی و غارشناسی بپردازند، ممکن است موجب زیانهای بسیار و حتی تلفات جانی شود.

غارنوردی و غارشناسی هم جنبه ورزشی و هم جنبه تحقیق و پژوهش دارد.

به جنبه ورزشی غارنوردی و همچنین رکوردی که غارنوردان از نظر کشف ژرف تریل یا طویل ترین غارها به دست می آورند ویسا طول مدت زمانی که در زیرزمین قرار دارند و نیز توجه می شود.

این امر بستگی به ورزیدگی غارنوردان چه از نظر بدنی و چه از نظر آشنایی با دانش غارنوردی و غارشناسی دارد.

باید توجه داشت که ورود به غار، حرکت و راه پیمایی در زیر زمین با مشکلات و دشواری های فراوان توام است که مستلزم داشتن نیروی کافی روحی، بدنی، استقامت و پایداری در مقابل خستگی، سرما و رطوبت در داخل غارهاست.

غارنوردان اغلب به یکی از علوم: زمین شناسی، زیست شناسی، آب شناسی، فیزیک، شیمی، باستان شناسی و... کما بیش آشنایی و توجه دارند که این امر موجب علاقه آنها به مشاهده مناظری از زیباییهای طبیعی زیر زمین می باشد.

ماهیت غارشناسی و کاربرد آن

1-کاربرد غارشناسی در آب شناسی شایان توجه است و در تعیین آبهای زیر زمینی در هر کشور سهم به سزایی دارد.

همچنین از نظر جلوگیری از خرابی شهرها و روستاها بر اثر سیلابها و طغیان رودها به ویژه در زمین های آهکی اهمیت زیادی دارد.

هنگام ساختن مجاری (لوله کشی) آب در زمین های آهکی، مطالعه غارها به ویژه آنهایی که از دید پنهان هستند، الزامی است.

اگر در ساختن سد مطالعه غارشناسی کافی انجام نگرفته باشد و احیانا غارهایی در زیر محل سد وجود داشته باشند، آبهای پشت سد در غارها نفوذ می کنند و در نتیجه سد بدون استفاده می شود.

2-غارشناسی در ساختن بناها و ساختمانها نیز اهمیت دارد.

بعنوان مثال: در ساختن بناهای چند طبقه، پل ها، تونل ها و دالان های زیرزمینی برای مترو، ساختن خطوط آهن و خانه های ضد زمین لرزه اگر مطالعه کافی در این امر نشود، ممکن است موجب ایجاد خسارتها و زیانهای مالی فراوان و گاهی تلفات جانی شود.

3-هنگام استخراج معادن، بیش از هر چیز لازم است که به وضع آبهای زیرزمینی که در نواحی آهکی جریان دارد، رسیدگی شود تا از پراکنده شدن کانسار و تلفات جانی احتمالی جلوگیری به عمل آید.

بالا آمدن آب، در چاه های معادنی که در نواحی آهکی قرار دارند، گاهی بسیار سریع است (4000 تا 5000 متر مکعب در ساعت) که با مطالعه شکاف ها و غارهای زیرزمینی در چنین زمین هایی می توان این پدیده را پیش بینی نمود و از زیان هایی که از این طریق ممکن است به معدن برسد، جلوگیری کرد.

4-یکی از کاربردهای غارشناسی در چینه شناسی است که در تعیین قرار گرفتن لایه های مختلف سنگ های رسوبی و تاریخ گذشته زمین به ما کمک می کند.

5-از نظر دیرینه شناسی ما را در کشف جسد جانورانی که در گذشته در غارها می زیستند و همچنین آثار انسان اولیه در دوره دیرین سنگی و نوسنگی و کشف ابزار آلات و سلاح های انسان یاری می دهد.

6-از نظر زیست شناسی و مطالعه گیاهان و جانوران به ویژه مطالعه جانوران غارزی در گذشته و حال مفید است.

7-برخی از غارها به واسطه داشتن چکیده و چکنده های فراوان خود زیبایی خاصی دارند که این امر می تواند باعث جلب توریست شود.

آبشناسی (آب و هواشناسی) غار

این اصطلاح از کلمه وا به معنی هوا و آب تشکیل شده است و عبارتست از مطالعه تغییرات هوا در زیرزمینی. در زمستان هنگامی که خاک یخ زده است، جریان آب متوقف می شود و در بهار و تابستان و پائیز از سرگرفته می شود.

با مطالعه آن می توانیم محیطی را که در آن گیاهان و جانوران رشد و نمو کرده اند، را بشناسیم و به آن چه مربوط به سازند غارها است، پی ببریم مانند گودی ناشی از خوردگی (Corrosion) و یا پرشدگی Comblement & Filling up)) بر اثر به وجود آمدن چکنده ها (Stalactite) می باشد.

عوامل گوناگونی در آبشناسی مورد مطالعه قرار می گیرد که عبارتست از:

دمای هوا که معمولا نسبت به دمای متوسط سالیانه غار (در صورتی که با خارج در ارتباط نباشد) ثابت است.

دمای آب

دمای سنگ

چگالی (وزن مخصوص) هوا که منشاء جریانات هوایی در زیر زمین است.

رطوبت سنجی Hgdrometry که تغییرات میزان بخار آب را مورد سنجش قرار می دهد که از 30 تا 100% تغییر می کند.

Climmatology

مقدار گاز

مقدار گاز در خوردگی اهمیت زیادی دارد.

اهمیت مقدار گاز (به ویژه گاز کربنیک) در فرآیند فرگشت (تحول و تکامل) غار در زیر زمین است.

 

کارست شناسی

کارست شناسی عباتست از مطالعه زمین های آهکی که برای نخستین بار در زمینهای آهکی ناحیه ای از یوگسلاوی به نام کارست karst انجام شد.

زیست غار شناسی عبارتست از مطالعه گیاهان(Flora) و جانوران (Fauna) در زیر زمین.

مواد زائد مانند پیل ها، کربورها و ... که از غارشناسان در غار برجای می ماند، موجب از بین رفتن موجودات زنده غار می گردد.

گونه های جانوری

از هر نوع جانوری که در خارج از غارها زندگی می کنند، می توان نمونه هایی را در غار یافت از جمله: پستانداران، حشرات، خزندگان، ماهیها و...

جانوران موجود در غارها به سه بخش تقسیم می شوند:

I - غارنشینان Trogloxene :

که عبارتند از غار زیستیان اتفاقی که معمولا در منطقه تاریک و روشن غار در نزدیکی در و ورودی آن زندگی می کنند، مانند پشه ها و برخی از حشرات.

در این ناحیه از غار می توان برخی از پستانداران مانند روباه، گورکن، استخوان های کفتار و خرس های غار دوره های پالئو را مشاهده نمود.

II - غار دوستان Troglophiles :

جانورانی که به طور اتفاقی در مناطق دورتر از دهانه غار و در تاریکی مطلق زندگی می کنند مانند شب پره یا خفاش و حشراتی که از گوانو تغذیه می کنند.

III - غار زیان Troglobies:

نوعی از دوزیستان به نام پروته Protee و آفنوپس (Aphoenops) که این جانوران کاملا در زیر زمین متولید می شوند، زندگی می کنند، تولید مثل کرده و در همان جا می میرند.

این جانوران فاقد رنگدانه بوده و چشمان آنها ضعیف بوده و یا از بین رفته است. پاهای این جانوران بسیار بزرگ، شاخک ها و حس بویایی آنها بسیار قوی است.

عده ای این جانوران را متعلق به دوران سوم دانسته و آنها را سنگواره های زنده می نامند.

گونه های گیاهی

از آن جائی که نور مورد نیاز در غارها برای عمل فتوسنتز وجود ندارد، می توان گفت که گیاه سبزینه دار غارزی هم در غارها وجود ندارد. بنابراین گیاهان در نزدیکی دهانه غار، در محلی که نور تا اندازه ای وارد می شود یا از نور مصنوعی استفاده می شود، رشد و نمو می کنند.

گیاهان در غار ها شامل انواع ذیل می باشند:

I- قارچها:

قارچها در صورتی رشد می کنند که درغار مواد آلی و یا کانی وجود داشته باشند تا به سهولت به وسیله دیاستازی که از خود ترشح می کنند، جذب انجام دهند.

II- انگلها:

در صورت وجود تکیه گاهی برای رشد و زندگی، انگل ها می توانند یافت شوند.

خنک و مرطوب بودن ممکن است برای گونه های از میان رفته، به صورت پناهگاهی باشد.

به عنوان مثال می توان از غار بزرگ اطلس در مراکش نام برد در این ناحیه کنکرسیون هایی از گونه های کاملا از میان رفته ای از موجودات زنده که از بقایای گیاهی افریقا هستند، یافت می شود.

 

منبع : پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور